Compositie & Licht: Het Standpunt

Camera’s worden steeds slimmer en beter, waardoor foto’s meestal ook technisch prima in orde zijn. Desondanks kan het zo zijn, dat je bij thuiskomst niet helemaal tevreden bent over wat je gefotografeerd hebt. Belichting, scherpte en kleuren zijn wellicht in orde, maar toch ontbreekt er iets. Dat ‘iets’ heeft dan waarschijnlijk te maken met de compositie van de opname. Het boek Focus op fotografie: Compositie en licht van auteurs Pieter Dhaeze en Johan van de Watering helpt je met het maken van mooiere foto’s door het maken van betere composities.
De opzet van het boek is dat je aan het eind niet alleen een paar trucjes hebt geleerd, maar dat je je voortaan vóór het indrukken van de ontspanner hebt afgevraagd of alle ingrediënten voor een goede foto binnen het kader van de zoeker aanwezig zijn. Als je uiteindelijk die keuzes bewust hebt gemaakt, dan zul je zelden nog dat ‘iets’ missen op je foto’s. Hierbij een voorproefje uit de nieuwe 2e editie van het boek over het het kiezen van een standpunt voor je foto’s. Het boek verschijnt omstreeks 25 april. (H.F.)

Inleiding standpunt

Met een zoomlens kunt u eenvoudig de uitsnede van het onderwerp aanpassen. Het is niet altijd nodig om naar voren of achteren te lopen. Maar de keuze van het juiste camerastandpunt blijft een belangrijk aandachtspunt. De bekendste voorbeelden van ‘een ander standpunt’ zijn het kikker- en vogelperspectief, eventueel gecombineerd met een groothoeklens, omdat dit effect voor iedereen duidelijk is. De essentie van een ander standpunt ligt echter genuanceerder: een verplaatsing van het camerastandpunt van enkele centimeters resulteert soms in grote verschillen in compositie. Ook een andere combinatie van brandpunt en voorwerpsafstand heeft grote invloed op de samenstelling van het onderwerp.

Beperking camerastandpunt

Het standpunt dat wordt gekozen om een foto te maken, is van enkele zaken afhankelijk. Het beeldhoekbereik van de camera in combinatie met de voorwerpsafstand speelt daarbij een grote rol. Een groot monument beeldvullend in de zoeker opnemen met een brandpunt van 18 mm is geen probleem, maar dan moet u wel een eind achteruit kunnen gaan staan. Als zich daar een afgrond of groot hek bevindt, zal toch echt een groothoeklens moeten worden gebruikt. Hebt u in dit voorbeeld voldoende ruimte, dan zou 18 mm toch niet geschikt kunnen zijn, omdat u daardoor veel andere toeristen op de foto krijgt. Met een groothoeklens kunt u meer naar voren gaan staan en hebt u meer controle over wat er op de voorgrond staat. Wilt u een klein onderwerp beeldvullend, dan zorgt een hek in een dierentuin of de oever van een rivier ervoor dat u niet dichter bij het onderwerp kunt komen en moet u een telelens gebruiken. Obstakels – mensen, takken en bomen, hekken en bebouwing – kunnen de vrije keuze van het ideale standpunt danig belemmeren.

Ook onze lichaamslengte is een bepalende factor in de keuze van het camerastandpunt. Belangrijk is door de knieën gaan bij kleine voorwerpen. Bij het fotograferen van kinderen geldt als stelregel het camerastandpunt op ooghoogte van het kind te kiezen. Moeilijker wordt het als we een hoger standpunt wensen. Op goed geluk of met Live View kunnen we van boven het hoofd fotograferen, maar het hoogtebereik blijft beperkt tot net iets boven de twee meter. Op iemands schouders gaan zitten of op de motorkap of het dak van een auto gaan staan, zijn praktische oplossingen. Een keukentrapje of ladder meenemen is alleen een alternatief als vooraf duidelijk is dat een hoger standpunt noodzakelijk is. Een minder voor de hand liggende beperking in de keuze van het standpunt is de kortste scherpstelafstand van een lens. Wilt u een close-up maken en denkt u dit te doen door van dichtbij zo ver mogelijk in te zoomen, dan zou het weleens zo kunnen zijn dat de camera niet meer kan scherpstellen. De voorwerpsafstand is dan kleiner dan de kortste scherpstelafstand van de lens. Bij een groothoeklens is deze 20 tot 30 cm, net zoals bij een macrolens, maar voor een telelens met een brandpunt van 300 mm is de kortste scherpstelafstand meer dan een meter. Van dichterbij een roos fotograferen lukt dan niet.

Relatie onderwerp en achtergrond

Zoals gezegd zijn de verschillen in standpunt vaak subtieler dan het vogel- of kikkerperspectief. Door de verplaatsing van de camera in drie richtingen te ontleden, is het mogelijk het effect van een kleine verplaatsing in een bepaalde richting met de volgende voorbeelden te verduidelijken.

Hoog-laag

De verschillen in compositie door het camerastandpunt iets hoger of lager te kiezen, zijn vooral groot als de afstand tussen een voorwerp op de voorgrond en de achtergrond groot is. Neemt u een standaardlandschapsfoto, dan maakt het niet uit of u een beetje door de knieën gaat of op de tenen staat. Bevindt zich echter een persoon op de voorgrond, dan zult u merken dat een kleine verandering in hoogte ervoor kan zorgen dat het hoofd van die persoon net boven de horizon uitsteekt. Hierdoor ontstaat een rustiger beeld, of een beter onderscheid tussen hoofdonderwerp en achtergrond. Hoe dichterbij het onderwerp op de voorgrond en hoe groter de afstand tot de achtergrond, des te groter het effect van een iets hoger of lager standpunt. Het effect wordt verder versterkt door toepassing van kortere brandpunten.

Voorbeeld van een hoger-lager standpunt. Het standpunt iets hoger gekozen, waardoor de kop van de gans losstaat van de oever aan de overzijde (rechts).
Links-rechts

‘Voor paal staan’ is iets wat je nogal eens op foto’s ziet: een portretfoto van iemand op vakantie waarbij een lantaarn- of telefoonpaal of ander smal, hoog voorwerp exact achter het hoofdonderwerp staat. De fotograaf heeft in dat geval heel erg zijn best gedaan bij het instellen van de camera en de fysieke plaats van zijn model, maar is vergeten te kijken naar de achtergrond van het model. Dat hoeft geen storende lantaarnpaal te zijn, maar kan evengoed een groot reclamebord of een lelijk gebouw zijn. Door iets naar links of rechts te gaan, kunnen dergelijke situaties voorkomen worden en soms kan zelfs een veel aansprekender achtergrond verkregen worden. Het effect van een stapje naar links of rechts wordt door dezelfde factoren bepaald als bij hoog of laag. Dus een grote afstand tussen onderwerp en achtergrond en een korter brandpunt zorgen voor grotere verschillen bij een kleine aanpassing van het standpunt.

Voorbeeld links-rechts standpunt. Op de rechterfoto is het standpunt 20 centimeter naar links gekozen en camera iets naar rechts gedraaid. De kop van de eend is nu los van de oever. Standpunt op ooghoogte.
Voor-achter

Als u een foto maakt, staat u op een bepaalde afstand tot het onderwerp. Hebt u dat bewust gekozen, bent u er door fysieke omstandigheden toe gedwongen of is het gewoon toeval dat u daar staat? Is dat laatste het geval, dan moet u zich afvragen of dichterbij met een korter brandpunt of verder weg met een langer brandpunt misschien beter zou zijn. Het hoofdonderwerp neemt in beide gevallen hetzelfde deel in van het kader, maar de verhouding tot de achtergrond wordt heel anders. Bij een teleopname van veraf is er relatief weinig achtergrond te zien en lijkt deze ook dichtbij. Bij een groothoekopname van dichtbij is veel meer achtergrond zichtbaar en die lijkt ook verder weg. Bovendien overdrijft een groothoek de verhoudingen van een voorwerp, wat vooral neuzen, kinnen en oren van een portret niet flatteert.

Voorbeeld voor-achter standpunt. Rechterfoto: één stap naar achteren en de camera iets naar links gedraaid. Genomen met een 10mm-groothoeklens.

Een gedachte over “Compositie & Licht: Het Standpunt”

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.