Focus stacking bij macrofotografie

Focus stacking bij macrofotografie

Een belangrijke karakteristiek van een foto is zijn scherptediepte. Zeker als close-ups of macro’s worden gemaakt. Om toch het hele onderwerp van voor tot achter scherp op de foto te krijgen, is het mogelijk foto’s met een kleine scherptediepte, maar met een verschillend scherpstelpunt, te ‘stapelen’ in bijvoorbeeld Photoshop, waarbij alleen de scherpe delen behouden blijven. Dit principe wordt focus stacking genoemd. Focus stacking bij macrofotografie is dus bij uitstek geschikt om een macrofoto van voor tot achter scherp te krijgen.

Principe van scherptediepte

De drie factoren die een rol spelen bij de scherptediepte: diafragma, brandpunt en scherpstelafstand.

Voordat we aan de slag gaan met focus stacking, staan we nog even stil bij het principe van scherptediepte. Volgens de natuurkundige wetten is een lens – en dus ook een foto – maar op één punt scherp. Visueel is echter een groter deel scherp en dat gebied wordt de scherptediepte genoemd.

Deze scherptediepte wordt beïnvloed door drie zaken: de grootte van de lensopening (diafragma), de afstand tot het onderwerp en het brandpunt van de lens. Hoe groter het diafragma, des te kleiner de scherptediepte. Hoe kleiner de afstand tussen onderwerp en camera, des te korter de scherptediepte. Hoe groter het brandpunt (meer ingezoomd), des te kleiner de scherptediepte.

De scherptediepte van een systeemcamera (DSLR of MILC) is kleiner dan van een compactcamera. Met een DSLR met macrolens met een brandpunt van 150 mm op 50 cm afstand een macro-opname maken met diafragma f/2,8, geeft een scherptediepte van 1 mm!

Voorbereiding

Focus stacking is dus het combineren van de scherpe delen van verschillende foto’s. Omdat u handmatig moet scherpstellen, is een systeemcamera vereist. Zo’n camera geeft ook de hoogste beeldkwaliteit en hoogste snelheid. Welke samenvoegmethode u ook gebruikt – een fotobewerkingsprogramma of speciale software – de foto’s zullen met de nodige voorbereiding en zorgvuldigheid genomen moeten zijn. Het belangrijkste aspect daarbij is dat de kaders van de afzonderlijk foto’s (bijna) exact moeten overlappen. Het onderwerp moet dus stilstaan en de camera op statief. Zorg voor een voldoende korte sluitertijd en werk voor maximale scherpte met de zelfontspanner of afstandsbediening.

Een reeks opnamen met een gelijk kader en het scherpstelpunt steeds iets verschoven.

Zet de camera en/of lens op handmatig scherpstellen (manual focus, MF), het belichtingsprogramma op Diafragmavoorkeur (Av) en het diafragma op f/8 of f/11. Druk de ontspanner half in en kijk wat de sluitertijd is. Deze moet korter zijn dan 1/60s. Verhoog desgewenst de ISO-gevoeligheid. Draai de scherpstelring van de lens tot het voorste deel van het hoofdonderwerp scherp is in de zoeker. Draai nu verder tot het achterste deel scherp is. U weet nu hoe groot de slag is tussen voorste en achterste scherpstelpunt. Zet eventueel streepjes op de scherpstelring van het begin en eindpunt. Zorg weer dat het voorste punt scherp is en maak de opname, draai de scherpstelring in enkele kleine stappen tot het achterste punt en neem telkens een foto. Is uw camera uitgerust met live view met vergroting, dan kunt u zelfs heel nauwkeurig het scherpstelpunt instellen. Wilt u de hoogste beeldkwaliteit met tevens nog controle over belichting en witbalans, zet de camera dan op RAW.

Voordelen

Het grote voordeel van focus stacking is dus dat de scherptediepte onbeperkt kan worden uitgebreid, wat zelfs met de kleinste diafragma’s (tot f/45) niet mogelijk is. Bij een systeemcamera is de lens het scherpst tussen f/5,6 en f/8 en zijn andere minimaal. Bij f/16 of kleiner wordt deze optische scherpte steeds minder. Ook wordt door het maken van een scherpsteltrapje bij f/8 vermeden dat door extreem kleine diafragma’s de sluitertijd relatief lang wordt, zodat er een grote kans ontstaat op onscherpte door beweging van de camera, maar vooral van het onderwerp. Hebt u bij f/8 een sluitertijd van 1/125s, dan wordt dat bij f/45 maar liefst vijf stops langer (1/4s); alles wat maar enigszins beweegt, zal dan onscherp zijn.We zouden bij hogere ISO’s kunnen gaan werken om de sluitertijd weer korter te maken, maar dit zorgt voor meer ruis, dus een slechtere beeldkwaliteit. Verder blijft bij focus stacking van foto’s genomen met f/8 de achtergrond vaag, terwijl de achtergrond van één foto bij f/45 vaak wel detail gaat bevatten en dus storend is voor het hoofdonderwerp. Een onverwacht, maar niet minder onbelangrijk voordeel van focus stacking van opnamen bij f/8 of groter (bijvoorbeeld f/4) is dat stof op de sensor van een systeemcamera onzichtbaar blijft, wat bij f/16 of kleiner (bijvoorbeeld f/22) anders storend zichtbaar geweest zou zijn.

Het verschil in optische scherpte bij f/8 (l) en f/32 (r) op 200% in Photoshop.

TIP• Het minimale diafragma van een lens voor een systeemcamera is per lens verschillend. Het varieert van f/22 tot f/45. Dit is eenvoudig te controleren door de camera op A te zetten en met het instelwiel te draaien tot het grootste diafragmagetal bereikt wordt. Het minimale diafragma voor een compactcamera is f/8 en soms f/11. De scherptediepte bij deze waarden is vergelijkbaar met f/32 bij een systeemcamera.

Hoe kun je met sommige camera’s automatisch een scherpsteltrapje kunt maken kun je zien in dit filmpje:

Hoe je de verschillende foto’s die je maakte voor focus stacking samen kunt voegen, lees je HIER.

Bovenstaande blogpost Focus stacking bij macrofotografie is afkomstig uit het Handboek macrofotografie van Pieter Dhaeze. Het welslagen van macro- en close-upfoto’s is net als andere disciplines in de fotografie afhankelijk van vier hoofdfactoren: gereedschap, kennis, vaardigheid en creativiteit/inspiratie. Deze vier aspecten vormen de basis van dit handboek en komen uitgebreid aan de orde. Welke lens heb ik nodig? Wat is scherptediepte? Wat zijn de belangrijkste instellingen? Hoe kader ik een aantrekkelijk beeld? Op al deze vragen krijg je antwoord in deze uitgave door middel van heldere tekst en duidelijke illustraties en voor de nodige inspiratie is het boek gelardeerd met mooie macro- en close-upfoto’s.


Goed om te zien dat het artikel je tot het einde toe heeft kunnen interesseren. De meeste artikelen op dit blog worden geschreven door de auteurs van uitgeverij Van Duuren MediaBen je geïnteresseerd in verdere verdieping of meer praktische toepassingen? Klik op onderstaande banner voor het meest actuele overzicht.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.