Mindful fotograferen

Mindfulness is de afgelopen Jaren enorm populair geworden. Mensen hebben behoefte aan rust in onze jachtige maatschappij, waarin onvoorspelbare ontwikkelingen leiden tot ongerustheid en een opgejaagd gevoel. Het beoefenen van Mindfulness kan je rustiger maken en je focus weer terugbrengen bij de zaken die echt belangrijk zijn in het leven. In de fotografie is deze trend ook doorgedrongen en op internet zie je steeds meer fotografen die bewust mindful fotograferen. In haar boek ‘Van maken tot raken’ besteedt Diana Bokje een hoofdstuk aan deze vruchtbare manier van fotograferen. Een interview met Diana Bokje op dit blog kun je HIER vinden. Een blogpost van haar over het maken van een fotoselectie voor een fotoserie lees je HIER.

Schoonheid zit in alledaagse dingen. Fotografeer ze zonder opzet of oordeel en kijk wat er gebeurt.

Soms vallen de resultaten van je fotosessie wat tegen. Je dacht geweldige foto’s gemaakt te hebben, maar als je ze op het computerscherm ziet, blijken ze toch wat minder indrukwekkend. Vaak heeft dat te maken met het verschil tussen fotograferen wat je denkt te hebben gezien en wat je daadwerkelijk hebt gefotografeerd. Vaak is maar zo’n dertig procent van de foto datgene waar het echt om gaat, wat echt stopkracht genereerde. Door mindful te fotograferen leer je precies dat stukje te herkennen en vast te leggen dat jou geprikkeld heeft en heeft aangezet tot fotograferen. Het is een machtig instrument om de zeggingskracht van je foto’s te versterken. Mindful fotografen is niet bedoeld voor zweverige poëten, maar leert elke fotograaf beter waarnemen en tot de essentie van haar of zijn onderwerp te komen.

Fotograferen in het hier en nu.

Filters

Bij mindful of contemplatief fotograferen ligt de nadruk op waarnemen. Wanneer we naar de wereld om ons heen kijken, zien we vaak niet echt wat er is. We kijken door onze persoonlijke filters en ons persoonlijk perspectief waardoor we dingen weglaten vervormen en generaliseren. We zijn ons niet bewust van het proces dat zich in ons hoofd afspeelt. Als je bijvoorbeeld op een terras zit, wat denk je dan? Dat lijkt een aardige man, wat een eigenaardige vrouw, of wat een norse kerel. Waarop baseer je dat? Hoe vaak blijkt later dat je eerste indruk niet klopte?

Filters zijn vaak gebaseerd op herinneringen, waarden en overtuigingen. Bekende overtuigingen die als filter werken in de fotografie, zijn bijvoorbeeld:

  • Dat is geen aantrekkelijk onderwerp
  • Dit is artistiek
  • Dit is de moeite waard
  • Dit kan ik niet op de fotoclub laten zien
  • Alles is al gefotografeerd
  • Het onderwerp mag niet in het midden
  • Midden op de dag is geen tijdstip om foto’s te maken.

Met die filters maak je een interne voorstelling. Vergelijk het met ‘slecht weer’: als het regent denken we: hè bah, regen, en we zien de schoonheid van de druppels op het raam niet meer, of de kleurrijke reflecties in de natte straat.

De kunst van het helder zien.

Helder waarnemen

Waar het om gaat in de contemplatieve fotografie is dat je bewust wordt van die filters en ze kunt laten gaan of juist inzetten als het onderwerp daarom vraagt. Het mooie van fotografie is dat er geen regels zijn, hoe hard anderen ook roepen van wel.

Bij contemplatieve fotografie bij je aanwezig in het nu, met een open mind. Je laat je oordelende gedachten los zodat je toegang hebt tot je natuurlijk inzicht en bewustzijn. Je kunt dat zien als een vorm van mindfulness of mediteren met je camera. Je gebruikt de camera als spiegel om je gemoedstoestand te reflecteren. De foto toont je eerlijk wat je waarnam: dat wat voor je lens verscheen. Het is een heldere waarneming, niet gekleurd door een interne voorstelling vooraf. Deze houding kan je bevrijden van je vooroordelen en je fotografie een kant op sturen die je eerder nog niet had gezien.

Hulpmiddelen om dit te gaan doen, zijn de volgende overwegingen:

  • Plaats je hart, ogen en geest op één lijn
  • Stel je hart open, wees ontspannen, nieuwsgierig en aandachtig
  • Wees aanwezig in het hier en nu
  • Laat je oordeel over wat je ziet bewust varen

Alles is er al

Vaak worden we geleid door routine en de waan van de dag en we nemen veel voor lief. We zijn ons bijvoorbeeld nauwelijks bewust van wat we eten of hoe de koffie smaakt. Wanneer je hier allemaal aandacht voor gaat opbrengen, leef je in het moment. Daardoor ga je ook open staan voor schoonheid die je eerst niet zag: de schoonheid van het alledaagse. Mooi is, dat je dan ook niet meer naar een speciale plek hoeft om te fotograferen: de schoonheid bevindt zich namelijk overal om je heen en het gewone wordt bijzonder. Vergelijk het met de zon die altijd schijnt. Soms zie je haar niet omdat er wolken voor zitten. De kunst is om de wolken te verdrijven.

Soms zie je dingen die je anders nooit zou fotograferen.

Zien en waarnemen

Zelfs het verlangen naar creativiteit en de wil om iets goeds te maken, kunnen je belemmeren. Het gaat erom dat je al die belemmeringen links laat liggen en probeert je bijna van buitenaf te laten leiden, onbewust. Het gaat om het verschil tussen zien en waarnemen. Waarnemen is zien zonder interpretatie. Blijf in je waarneming zonder gedachten. Zodra je denkt: Wat is het? Wat betekent het? Vind ik het leuk, of: Wat zullen anderen hiervan zeggen, fluit jezelf dan terug en laat deze gedachten voorbijglijden.

Door in het moment te blijven, bij de flits van de waarneming, ontstaat er onbeweeglijke innerlijke rust. Laat je blik rusten op een zachtmoedige manier. Hierdoor geef je de werkelijke visuele aspecten de ruimte om tevoorschijn te komen. Stel je open en profiteer van het moment van het niet-weten. Nadenken over betekenis of concept, kun je later altijd nog.

Het equivalent vormen

Nu je door iets bent geraakt, kun je ook gevoelsmatig een compositie maken en druk je alleen je waarneming uit in een foto. Stel jezelf daarbij deze vragen:

  • Is dit werkelijk wat ik zag?
  • Heb ik er ongemerkt iets aan toegevoegd?
  • Ontbreekt er iets?

Als je de eerste vraag met ja kunt beantwoorden en de volgende twee met nee, ben je erin geslaagd om het equivalent van je onderwerp te vormen. Zodra je gedachten in de richting van manipulatie gaan, zoals het kiezen van een meer dramatisch standpunt of meer kleurverzadiging, ben je in de conceptuele valkuil gestapt. Je verliest dan acuut de frisheid, directheid en levendigheid. De kracht van het beeld ontstaat door het samenbrengen van helder zien en een oprechte expressie. Het is een doorlopende verbinding tussen de flits van waarneming en het uiteindelijke beeld. De continuïteit geeft de beelden de kracht en levendigheid om het oog en de geest van de kijker te laten ontwaken.

Stel je open en laat je simpelweg leiden door wat je ziet.

Mindful fotograferen

Het mooie van deze manier van fotograferen is dat er beelden uitkomen die je niet had verwacht. Omdat ze niet in je straatje passen, heb je je horizon verbreed en nieuwe aspecten van je onderwerp ontdekt. En wat nog belangrijker is: van jezelf. Veel beroemde fotografen hebben deze tactiek gebruikt om zichzelf open te stellen, op nieuwe ideeën te komen en anders te leren kijken, waardoor ongeziene aspecten van de werkelijkheid boven kwamen borrelen. Als deze manier van fotograferen goed uitpakte voor baanbrekende fotografen als Henri Cartier-Bresson, Alfred Stieglitz, Edward Weston, Paul Strand en André Kertész, zul jij er zeker ook je voordeel mee kunnen doen.

Van maken tot raken

Dit artikel komt uit het boek ‘Van maken tot raken‘ door Diana Bokje. Daarin word je met een stappenplan meegenomen van vaag idee tot afgerond fotoproject. Je leert met meer zelfvertrouwen te fotograferen en ontwikkelt een eigen stijl. In het boek staat een stappenplan van vijftig stappen, waarmee je wordt meegenomen van droom tot vastomlijnd idee en uiteindelijk naar een afgerond fotoproject. Dat kan een serie zijn, maar ook een expositie of een boek. Voor al deze uitingsvormen staat het boek vol met tips over waar je aan moet denken om ze tot een succes te brengen. Bovendien kun je met het boek jouw eigen voorkeuren en manier van fotografen die het beste ligt achterhalen. Daardoor ontwikkel je snel een eigen handtekening in je foto’s.



Goed om te zien dat het artikel je tot het einde toe heeft kunnen interesseren. De meeste artikelen op dit blog worden geschreven door de auteurs van uitgeverij Van Duuren MediaBen je geïnteresseerd in verdere verdieping of meer praktische toepassingen? Klik op onderstaande banner voor het meest actuele overzicht.

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.