Insecten zijn vaak extreem fotogeniek, maar wel vrij tot heel klein en beweeglijk. Dat maakt fotograferen van insecten moeilijker, maar zeker niet onmogelijk! In mijn nieuwe boek Focus op fotografie: Insectenfotografie begeleid ik je stap voor stap op het pad van insectenfotografie en leer ik je dat je – zeker in het begin – helemaal geen dure, gespecialiseerde camera’s nodig hebt. Later kun je altijd nog wat geld uitgeven aan een nieuwe lens voor iets wat wellicht een compleet nieuwe hobby voor je gaat worden.

Ik heb altijd veel gefotografeerd en de natuur, zoals landschappen en dieren, was mijn favoriete onderwerp. Daarbij heb ik soms ook foto’s van insecten gemaakt, maar ik heb me daar nooit echt in verdiept. Nu ik meer tijd kreeg heb ik besloten om mij volledig te storten op het fotograferen van deze wonderlijke beestjes. En wat bleek, ik vond het geweldig leuk, en het was ook veel eenvoudiger dan ik altijd dacht.

Voorbereiden

Ik ben het type persoon dat zich zorgvuldig voorbereidt. Dus voordat ik daadwerkelijk insecten ging fotograferen heb ik het onderwerp grondig bestudeerd. Ik heb een groot aantal YouTube-video’s bekeken over macrofotografie, waar insecten een onderdeel van uitmaken. De meeste van deze video’s zijn gemaakt door zeer ervaren en vaak professionele fotografen voor wie alles eenvoudig lijkt te zijn. Tegelijkertijd krijg je uit de meeste van deze video’s het idee dat het fotograferen van insecten erg gecompliceerd is en dat je er heel veel apparatuur en kennis voor nodig hebt, iets wat uiteindelijk niet waar bleek. Toch gaven de video’s me wel wat tips over de camera die ik het beste kon gebruiken en over hoe ik het beste kon beginnen.

Een nieuwe camera

Om te beginnen met het fotograferen van insecten had ik een nieuwe camera nodig. Mijn oude camera (een Sony RX10 mark 4) was prima voor veel soorten fotografie, maar niet echt voor insecten. Ik heb een groot aantal mogelijke camera’s bekeken en uiteindelijk gekozen voor de Canon EOS R7. Verderop ga ik nader in op de redenen waarom dit een goede camera is voor het fotograferen van insecten. Voor dit moment volstaat op te merken dat het een APS-Ccamera is, wat een hoeveelheid extra “gratis” vergroting geeft, en die goedkoper is dan vergelijkbare full-framecamera’s. De camera heeft een resolute van 32 megapixel en dat maakt het mogelijk om foto’s digitaal bij te snijden en het onderwerp nog verder te vergroten. De camera kent ook de mogelijkheid tot focus stacking, een techniek waarbij je meerdere foto’s samenvoegt tot een enkele foto met een grotere scherptediepte. Als dit je niets zegt is dat geen enkel probleem. Ik bespreek focus stacking in week 16. Alle foto’s in dit boek zijn met de Canon R7 genomen.

Als objectief heb ik gekozen voor de goedkope Canon RF-S 18-150 mm-lens. Dit is een zoomlens die speciaal voor APS-C-camera’s gemaakt is. Het is natuurlijk geen macrolens, maar je kunt er toch prima insecten mee fotograferen, zoals je in de komende paragrafen zult zien. Camera en objectief samen kosten ongeveer 2000 euro. Ik heb ook een Canon RF 100-400 mm-telelens aangeschaft. Deze was niet zozeer bedoeld voor insectenfotografie maar, zoals je hierna zult lezen, kan hij goed voor de grotere insecten gebruikt worden.

Het is natuurlijk niet nodig om een nieuwe camera te kopen als je insecten wilt gaan fotograferen. Vrijwel elke camera met verwisselbare lenzen is hiervoor geschikt. Je kunt tegenwoordig zelfs mooie macrofoto’s met je mobiele telefoon maken. Maar als je beschikt over de juiste camera met de juiste lens wordt insectenfotografie wel een stuk eenvoudiger.

De eerste foto’s

Moderne camera’s hebben honderden instellingen. Gelukkig kun je de meeste ongemoeid laten. Later in dit deel komen verschillende instellingen aan bod. Om te beginnen met insectenfotografie zijn een paar zaken belangrijk. Ten eerste dien je de automatische scherpstelling (autofocus) van de camera op continu (of servo) te zetten. Hierdoor blijft de camera continu scherpstellen zolang je de ontspanknop half ingedrukt houdt. Zet het autofocusgebied op spot AF. Hierdoor kun je heel precies de plek bepalen waarop de camera moet scherpstellen. Gebruik geen opties om onderwerpen te volgen of automatisch op dieren scherp te stellen.

Hoewel boeken over macrofotografie aanraden om handmatig scherp te stellen, is het met de meeste moderne camera’s prima mogelijk om automatische scherpstelling te gebruiken. En dat is een stuk eenvoudiger.

In het begin was ik bang dat ik de insecten weg zou jagen als ik te dichtbij kwam. Vandaar dat ik besloot mijn RF 100-400 mm-telelens te gebruiken. Deze levert een redelijke vergroting op en bij de grootste brandpuntsafstand (400 mm) kun je op een meter afstand van het onderwerp blijven. Na een aantal opnamen in mijn tuin ben ik naar een waterplasje in de buurt gefietst. Hier waren veel libellen en andere insecten te vinden. Libellen zijn lastig te fotograferen; ze vliegen continu rond. Maar met het nodige geduld wist ik mijn eerste libellenfoto’s te maken, zoals de vuurlibel in de afbeelding twee pagina’s terug. Ik fotografeerde ook de gewone goudoogdaas in de foto hieronder. Deze dazen kunnen flink bijten en ze blijven je de hele tijd achtervolgen. Maar ze zien er prachtig uit met hun kleurrijke ogen.

W01-02-01049Om insecten goed te fotograferen heb je een grote scherptediepte nodig.

Anders is maar een beperkt deel van het insect scherp. Om dat te bereiken heb je een diafragma nodig van minimaal ƒ/11 of ƒ/13. Hoe kleiner het diafragma (dat wil zeggen, een grote ƒ-waarde), hoe groter de scherptediepte. Tegelijkertijd heb je, als je een telelens gebruikt, een korte sluitertijd nodig van bijvoorbeeld 1/500 seconde. Anders krijg je onscherpte door beweging van het insect of de wind. Beeldstabilisatie in je camera of lens corrigeert wel de beweging van de camera, maar niet de beweging van het onderwerp.

Een klein diafragma en een korte sluitertijd zijn meestal alleen mogelijk als je een hoge ISO-waarde gebruikt. Gelukkig kunnen moderne camera’s werken met hoge ISO-waarden, vaak tot wel 6400, hoewel je dan wel achteraf ruisonderdrukking nodig hebt. In week 3 over belichting gaan we hier nader op in.

Om zelf de sluitertijd en het diafragma te kunnen instellen moet je de camera in de M-stand zetten, oftewel handmatige belichting gebruiken. Ik gebruik echter wel automatische ISO, waarbij de camera zelf de beste ISO-waarde kiest. Hierdoor hoef je je niet druk te maken over de belichting. Je hebt vaak weinig tijd om de foto te maken, dus het volledig handmatig instellen van de camera is meestal onmogelijk. Je kunt je aandacht beter richten op de compositie en proberen het insect scherp op de foto te krijgen.

Foto’s bewerken

Een camera kan zowel JPG-afbeeldingen maken als RAW-afbeeldingen. JPGafbeeldingen zijn door de camera bewerkt en zijn klaar om getoond te worden. RAW-afbeeldingen moeten achteraf op de computer bewerkt worden. Ze bevatten echter veel meer beeldinformatie en geven, met een klein beetje werk, een aanzienlijk mooier resultaat. Ik gebruik dan ook altijd RAW-afbeeldingen. Veel mensen vinden het bewerken van foto’s beangstigend, maar het is heel eenvoudig. Ik raad je dan ook aan om je hierin te verdiepen.

Het allerbelangrijkste is dat je de foto bijsnijdt zodat de compositie goed is. Ook moet je RAW-afbeeldingen ontwikkelen. Hierbij pas je onder andere de tinten, kleur, helderheid en levendigheid aan. Ik maak bijvoorbeeld de schaduwen vaak wat lichter, omdat veel insecten nogal donker zijn. Als je voor je foto’s een hoge ISO-waarde hebt moeten gebruiken kun je ook ruisonderdrukking toepassen. De foto van de mier hieronder moest bijvoorbeeld flink bijgesneden worden om het insect zo groot in beeld te brengen. Ook was er ruisonderdrukking nodig vanwege de hoge ISO-waarde van 2500. In week 9 zullen we uitgebreid ingaan op het bewerken van de insectenfoto’s.

Focus op Fotografie: Insecten fotograferen

Het fotograferen van insecten is leuk en eenvoudig. Mooie foto’s maken van insecten is iets wat iedereen kan. Met beperkte apparatuur, wat basiskennis en een aantal eenvoudige technieken kan ook jij binnen een paar weken spectaculaire foto’s van insecten maken.

Dit boek laat dat zien. De auteur is een amateurfotograaf die begon met vrijwel geen kennis van insectenfotografie. Hij beschrijft zijn zoektocht van twintig weken naar de beste en eenvoudigste manier om insecten te fotograferen. In deze korte tijd ontwikkelde hij zich van een beginner tot een geprezen insectenfotograaf. Met dit boek kun jij zo’n zelfde reis maken.

Je vindt hier alles wat je moet weten over camera’s en lenzen, over instellingen, over het gebruik van een flitser en nog veel meer. En het boek leert je ook over insecten, waar en hoe je ze kunt vinden en hoe je ze het beste kunt fotograferen. Het bevat 250 afbeeldingen van insecten, gemaakt door de auteur.

• Praktisch: Volg de auteur in zijn ontwikkeling van amateurfotograaf tot ervaren insectenfotograaf.
• Fraai uitgevoerd: het boek bevat talloze spectaculaire kleurenfoto’s, als voorbeeld en ter inspiratie.
• Compleet: na het lezen van dit boek heb je alles in huis om zelf ook de prachtigste foto’s van insecten te maken.